12 lutego 2021 roku przypada setna rocznica śmierci ks. Franciszka Michejdy – duchownego ewangelickiego, działacza narodowego i społecznego, pierwszego seniora Diecezji Cieszyńskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.
Ks. Franciszek Michejda urodził się 3 października 1848 roku w Olbrachcicach (dzisiejsza Republika Czeska) jako najstarszy syn Franciszka i Anny zd. Czech. Uczył się w szkole ludowej w Olbrachcicach, a następnie w gimnazjum ewangelickim w Cieszynie, gdzie był współzałożycielem tajnego młodzieżowego kółka „Wzajemność”, utworzonego w celu kształcenia się w nauce języka polskiego i literatury polskiej. Od 1867 roku studiował teologię ewangelicką w Wiedniu, Lipsku i Jenie. Po ukończeniu studiów w 1870 roku został skierowany do Bielska, gdzie 12 marca 1871 roku został ordynowany. Kolejne dwa lata pracował w niemieckiej parafii w Brygidowie koło Stryja. W 1874 roku został wybrany proboszczem w Nawsiu na Śląsku Cieszyńskim (dzisiejsza Republika Czeska), gdzie pozostał już do śmierci.
Był cenionym kaznodzieją, wzorował się na staropolskich kaznodziejach. Rozwinął też szeroką działalność społeczną, polityczną, narodową, oświatową, publicystyczną i redaktorską na rzecz polskości Śląska i był czynny we wszystkich prawie przejawach polskiego życia narodowego na Śląsku Cieszyńskim. Brał udział w pracach Czytelni Ludowej i Towarzystwa Rolniczego. Był prezesem rady nadzorczej Towarzystwa Oszczędności i Zaliczek. Jako prezes Towarzystwa Domu Narodowego doprowadził do budowy Domu przy Rynku w Cieszynie.
Od początku istnienia Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego (1885) należał do jej zarządu i uczestniczył w jej staraniach o utworzenie w Cieszynie polskiego gimnazjum. Był inicjatorem, sekretarzem, a następnie prezesem powstałego w 1881 roku Towarzystwa Ewangelickiego Oświaty Ludowej, które wydawało polskie książki religijne i kalendarze ewangelickie, krzewiąc polską ewangelicką oświatę. Jako prezes Towarzystwa Ewangelickiego przyczynił się do założenia polskiego alumnatu ewangelickiego dla dziewcząt w 1918 roku.
W 1884 roku został współzałożycielem narodowego ugrupowania Polityczne Towarzystwo Ludowe, skupiającego głównie ewangelików. Brał również udział w pracach Ligi Polskiej oraz Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Utrzymywał też wiele kontaktów z działaczami narodowymi innych ziem polskich pod zaborami, wyjeżdżał do Warszawy i Lwowa, brał udział w deputacji do Wiednia w sprawie równouprawnienia społeczeństwa polskiego na Śląsku. Swój program ideowo-polityczny wyłożył w broszurze „Polscy ewangelicy” (Cieszyn, 1900). Był autorem licznych broszur, artykułów prasowych i referatów na temat stosunków narodowych na Śląsku. Za jego czasów nawiejska plebania była miejscem spotkań chłopów, robotników, młodzieży oraz wybitnych osobistości (dotarli tam m.in. Józef Piłsudski, Tomasz Masaryk, Henryk Sienkiewicz i Antoni Osuchowski). Był także autorem historii parafii w Nawsiu. Ze względu na swoją pracowitość, bezinteresowność, a także zaangażowanie społeczne cieszył się wielkim autorytetem zarówno w sprawach wyznaniowych, jak i społecznych. Wraz ze swymi braćmi stanowił o sile oddziaływania ruchu narodowego na Śląsku Cieszyńskim, który popularnie nazywany był „michejdowskim”. Jego działalność polityczna i wyznaniowa nie ograniczała się jednak tylko do Śląska, lecz miała charakter ogólnopolski. Dążeniem jego było wzmocnienie inteligencji ewangelickiej w Królestwie Polskim w oparciu o polskich protestantów na Śląsku i na Mazurach.
Ks. Franciszek Michejda był znanym publicystą. W 1886 roku był inicjatorem powstania dwutygodnika „Ewangielik”, kontynuując działalność „Zwiastuna Ewangelicznego”, którego redaktor, ks. Leopold Otto, przeniósł się do Warszawy. W 1883 roku rozpoczął wydawanie „Kalendarza Górniczego” przeznaczonego dla robotników. Później założył i redagował kilka czasopism, które spełniać miały rolę polityczną i społeczną: dwutygodnik „Przyjaciel Ludu”, „Rolnik Śląski”, a także „Przegląd Polityczny”. Z jego inicjatywy w 1906 roku zostało utworzone Polskie Towarzystwo Wydawnicze i publikowany „Dziennik Cieszyński”.
Jego zalety osobiste, jak pracowitość, bezinteresowność, gorący patriotyzm i umiar w walce politycznej, zapewniły mu znaczenie i autorytet tak w sprawach wyznaniowych, jak i narodowych.
Po zakończeniu pierwszej wojny światowej rozpoczął działania zmierzające do połączenia Kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim z całym Kościołem ewangelickim w odradzającej się Polsce. Jego zabiegi zaowocowały formalnym przyłączeniem ewangelickich parafii Śląska Cieszyńskiego pod zwierzchność administracyjną Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Warszawie. 20 grudnia 1918 roku został jednogłośnie wybrany przez przedstawicieli parafii na Śląsku Cieszyńskim seniorem śląskim (biskupem diecezjalnym). Ks. Franciszek Michejda walczył ponadto o pozostawienie całego Śląska Cieszyńskiego przy Polsce i w tym celu rozwinął bardzo aktywną działalność wśród duchowieństwa ewangelickiego i opracował memoriał w sprawie Śląska do Rady Najwyższej w Paryżu.
Decyzja o podziale Śląska Cieszyńskiego pomiędzy Polskę i Czechosłowację sprawiła, że podupadł na zdrowiu. Zmarł 12 lutego 1921 roku w Nawsiu, które zostało po stronie czechosłowackiej i tam został pochowany. Jego pogrzeb zgromadził tysiące Polaków z obu części Śląska Cieszyńskiego i stał się wielką manifestacją narodową.
Prywatnie był żonaty z Anną zd. Roiczek, z którą miał 5 synów: Władysława, burmistrza miasta Cieszyna, Tadeusza, lekarza i ministra zdrowia PRL, Franciszka, dyrektora seminarium nauczycielskiego, Alfreda, bankowca, i Jana, urzędnika, oraz 3 córki: Olgę, współpracowniczkę w redakcji jego pism, Wandę i Elzę.
Ks. Franciszek Michejda jest patronem Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie, prowadzącego Liceum Ogólnokształcące, Szkołę Podstawową i Przedszkole oraz Szkoły Podstawowej nr 4 w Wiśle.
Rada diecezjalna Diecezji Cieszyńskiej na swoim posiedzeniu w dniu 11 lutego 2021 roku postanowiła uczcić 100-lecie śmierci pierwszego seniora diecezji przekazując zamiast kwiatów na grób ks. Franciszka Michejdy kwotę 1000 zł na rzecz Towarzystwa Ewangelickiego im. ks. Franciszka Michejdy w Cieszynie w celu zakupu tabletu graficznego do pracowni matematycznej umożliwiającego zarówno zdalne, jak i bezpośrednie nauczanie.
Zdjęcia: Muzeum Protestantyzmu w Cieszynie
